Od 5 marca 2026 r. zaczynają obowiązywać nowe przepisy regulujące sytuację obywateli Ukrainy przebywających w Polsce. Zastępują one część dotychczasowych rozwiązań wynikających z tzw. specustawy ukraińskiej. Choć legalność pobytu wielu osób została przedłużona aż do 4 marca 2027 r., nowe regulacje wprowadzają również dodatkowe obowiązki – w szczególności konieczność aktualizacji danych oraz zmiany dotyczące zatrudnienia i prowadzenia działalności gospodarczej.
Nowe przepisy wynikają z ustawy z 23 stycznia 2026 r. dotyczącej wygaszania części rozwiązań wprowadzonych w związku z wojną w Ukrainie. Regulacja ta porządkuje zasady legalnego pobytu, pracy, prowadzenia działalności gospodarczej oraz korzystania z niektórych form wsparcia przez obywateli Ukrainy w Polsce.
Legalny pobyt obywateli Ukrainy do 4 marca 2027 r.
Najważniejszą informacją dla osób objętych ochroną czasową jest przedłużenie legalności pobytu do 4 marca 2027 r. Dotyczy to obywateli Ukrainy posiadających numer PESEL ze statusem UKR.
Przedłużenie to jest związane również z decyzją Unii Europejskiej dotyczącą kontynuacji ochrony czasowej dla obywateli Ukrainy w państwach UE.
Nowe przepisy przewidują także automatyczne wydłużenie ważności wielu dokumentów pobytowych, w tym m.in.:
- wiz krajowych,
- zezwoleń na pobyt czasowy,
- kart pobytu,
- polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca,
- dokumentów potwierdzających zgodę na pobyt tolerowany,
- uprawnień wynikających z ruchu bezwizowego.
W praktyce oznacza to, że osoby, które przebywały w Polsce legalnie w momencie wejścia w życie pierwotnej specustawy po 24 lutego 2022 r., mogą nadal przebywać w kraju legalnie aż do wskazanej daty.
Aktualizacja danych w urzędzie – termin do 31 sierpnia 2026 r.
Nowe przepisy wprowadzają również obowiązek aktualizacji danych dla części osób posiadających numer PESEL ze statusem UKR.
Dotyczy to przede wszystkim tych obywateli Ukrainy, którzy podczas rejestracji w 2022 r. nie przedstawili dokumentu tożsamości ze zdjęciem. W wielu przypadkach w pierwszych miesiącach wojny wystarczające były inne dokumenty, np. akt urodzenia.
Takie osoby będą musiały do 31 sierpnia 2026 r. potwierdzić swoją tożsamość w urzędzie, przedstawiając dokument zawierający fotografię.
Brak aktualizacji danych w tym terminie może skutkować utratą ochrony czasowej od 1 września 2026 r., a w konsekwencji także utratą prawa legalnego pobytu w Polsce (jeżeli dana osoba nie posiada innej podstawy pobytowej).
Zatrudnianie obywateli Ukrainy – zmiany w przepisach
Ustawa wygaszająca wprowadza także zmiany dotyczące zatrudniania obywateli Ukrainy na uproszczonych zasadach.
Osoby objęte ochroną czasową (posiadające PESEL ze statusem UKR) nadal będą mogły pracować na podstawie powiadomienia o powierzeniu pracy obywatelowi Ukrainy, składanym przez pracodawcę do powiatowego urzędu pracy.
Inaczej będzie wyglądała sytuacja obywateli Ukrainy, którzy nie posiadają statusu UKR, ale przebywają w Polsce legalnie. W ich przypadku przepisy przewidują trzyletni okres przejściowy, w którym nadal będzie można korzystać z uproszczonej procedury zatrudnienia – maksymalnie do 4 marca 2029 r.
Po upływie tego okresu konieczne będzie posiadanie innej podstawy umożliwiającej pracę, np.:
- zezwolenia na pobyt czasowy i pracę,
- oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi.
Przepisy przewidują także sankcje za niedopełnienie obowiązku zgłoszenia zatrudnienia. Wysokość grzywny może wynosić od 1000 zł do 3000 zł.
Jednoosobowa działalność gospodarcza – zmiany od marca 2026 r.
Dotychczas przepisy umożliwiały obywatelom Ukrainy zakładanie i prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatele Polski.
Po wejściu w życie nowych przepisów zasady te ulegają częściowej zmianie.
Osoby, które rozpoczęły działalność gospodarczą przed 5 marca 2026 r., mogą ją nadal prowadzić bez konieczności jej zamykania lub zawieszania.
Natomiast po tej dacie możliwość rozpoczęcia nowej jednoosobowej działalności gospodarczej będzie uzależniona od posiadania odpowiedniego tytułu pobytowego.
Oznacza to powrót do ogólnych zasad wynikających z ustawy regulującej udział cudzoziemców w obrocie gospodarczym w Polsce. Prawo do prowadzenia działalności będą mieć m.in. osoby posiadające:
- zezwolenie na pobyt stały,
- status rezydenta długoterminowego UE,
- Niebieską Kartę UE,
- wybrane rodzaje zezwoleń na pobyt czasowy.
Podsumowanie
Nowe przepisy nie oznaczają nagłej utraty prawa pobytu dla obywateli Ukrainy, jednak wprowadzają szereg nowych obowiązków i ograniczeń. W szczególności ważne jest:
- przedłużenie legalnego pobytu do 4 marca 2027 r.,
- konieczność aktualizacji danych do 31 sierpnia 2026 r. dla części osób z PESEL UKR,
- zmiany w zasadach zatrudniania cudzoziemców,
- nowe regulacje dotyczące prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej.
Zarówno pracodawcy, jak i obywatele Ukrainy powinni uważnie śledzić zmiany w przepisach, aby uniknąć problemów z legalnością pobytu lub zatrudnienia.
