Fundacja rodzinna w Polsce

Czym jest fundacja rodzinna? 

Fundacja rodzinna jest osobą prawną, która została utworzona w celu gromadzenia mienia i rozdzielania świadczeń na rzecz beneficjentów. Regulowana przez Ustawę z dnia 26 stycznia 2023 roku, jest bezpośrednią odpowiedzią na potrzeby wielu polskich przedsiębiorstw dotyczących bezpiecznej sukcesji firmy.
Fundacja rodzinna ma usprawnić proces przekazywania świadczeń, które mogą być środkami pieniężnymi, rzeczami bądź prawami. Utworzenie odrębności między majątkiem rodzinnym a trudnościami dotyczącymi prowadzenia przedsiębiorstwa jest niezwykle ważne – niezależnie od sytuacji, przyszli beneficjenci będą mogli korzystać z majątku będącego własnością fundacji.

Powołanie fundacji rodzinnej

Powołanie fundacji rodzinnej może odbywać się na dwa sposoby:
1. Składając oświadczenie woli o utworzeniu fundacji rodzinnej przez fundatora lub grupę fundatorów. Oświadczenie będzie składane u notariusza, a akt notarialny będzie pełnił rolę aktu fundacyjnego.
2. Za pośrednictwem testamentu, w którym zostanie zapisane oświadczenie o utworzeniu fundacji – w przypadku testamentu istnieje tylko jeden fundator.

Na mocy prawa po złożeniu oświadczenia lub otwarcia testamentu zostaje powołana fundacja rodzinna. Aż do wpisu do rejestru, fundacja może zarządzać swoim majątkiem i zaciągać zobowiązania, nabywać prawa, pozywać lub być pozywanym.
Status osoby prawnej fundacja rodzinna uzyskuje w momencie występowania w rejestrze fundacji rodzinnych. W Polsce rejestracja jest prowadzona przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Opłata za wpis do rejestru wynosi 500 złotych, natomiast każde późniejsze wprowadzanie zmian będzie kosztować przedsiębiorców 250 złotych.
Fundacja rodzinna może zostać powołana na czas nieokreślony lub określony, a jej siedziba musi znajdować się w Polsce.

Fundusz założycielski

Ustawa o fundacji rodzinnej z 26 stycznia 2023 roku szczegółowo określa, jak duży powinien być fundusz założycielski – ma wynosić co najmniej 100 000 złotych. Opisane zostały także przedmioty o wartości majątkowej i wartości zbycia, które mogą zostać wniesione do fundacji rodzinnej:
• pieniądze,
• prawo własności nieruchomości lub ruchomości,
• użytkowanie wieczyste gruntu,
• prawa związane z patentem, wzorem użytkowym, wzorem przemysłowym, znakiem towarowym, prawa autorskie, know-how,
• prawa z umów, np. umowa najmu,
• przedsiębiorstwo.

Statut fundacji rodzinnej jest sporządzany u notariusza w formie aktu notarialnego. Określa się w nim między innymi:
1. Cele fundacji rodzinnej.
2. Wysokość funduszu założycielskiego.
3. Stan majątku w momencie utworzenia.
4. Zasady funkcjonowania organów fundacji.
5. Zakres praw i przywilejów przysługujących beneficjentom fundacji.
6. Możliwe wytyczne dotyczące inwestowania majątku fundacji rodzinnej.

Na czele fundacji rodzinnej stoi zarząd, zgromadzenie beneficjentów oraz opcjonalnie, rada protektorów. Beneficjenci gromadzą się tylko w szczególnych sytuacjach np. przy zatwierdzaniu sprawozdań finansowych. Powołanie rady protektorów nie jest obowiązkowe – wyjątkiem jest, gdy liczba beneficjentów przekroczy 25 osób.

Zakres działań

Ustawa dokładnie opisuje zakres działań, jakich może się podejmować fundacja rodzinna. Przykładowe działania to:
• świadczenie usług związanych z najmem i dzierżawą,
• udział w spółkach handlowych, funduszach inwestycyjnych oraz uczestniczenie w ich działalności,
• kupno i sprzedaż akcji oraz obligacji,
• generowanie dochodów z odsetek z lokat bankowych,
• wykorzystywanie korzyści związanych z prawami autorskimi, licencjami i patentami

Dzięki temu fundacja rodzinna może swobodnie zarządzać swoim majątkiem, a co za tym idzie, będzie posiadała różnorodne źródła przychodów.

Opodatkowanie

Fundacja rodzinna jest zobowiązana do odprowadzenia podatku dochodowego (CIT), w momencie udzielenia świadczenia na rzecz beneficjenta, o wysokości 15% podstawy opodatkowania. Jeśli zakres działań fundacji rodzinnej jest inny, niż ten opisany w ustawie, wówczas stawka podatku CIT wynosi 25% podstawy opodatkowania.
Świadczenia, które otrzymują beneficjenci, podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT).
Inaczej jest w sytuacji, gdy świadczenia nabywa sam fundator i jego bliska rodzina – wówczas stają się oni zwolnieni z obowiązkowej płatności podatku PIT. Do bliskiej rodziny fundatora zaliczono:
• małżonków,
• zstępnych,
• wstępnych,
• pasierbów,
• zięciów i synową,
• rodzeństwo,
• ojczyma, macochę,
• teściów fundatora.

W przypadku spadków czy darowizn beneficjenci zostają zwolnieni z podatków od otrzymanych świadczeń. Warto wspomnieć, iż gdy fundator przekaże świadczenia osobom trzecim, są one zobowiązane do zapłaty podatku od spadków i darowizn, ale nie są objęte obowiązkiem opłacenia podatku PIT. Jeśli na fundatorze ciąży obowiązek alimentacyjny, osoba upoważniona do alimentów może zostać zwolniona z opłacenia podatku PIT.
Dla beneficjentów uznawanych spoza kręgu rodziny przewiduje się obowiązek zapłaty podatku w wysokości 15% podstawy opodatkowania.

Tekst oparty na podstawie: https://www.bankier.pl/smart/co-to-fundacja-rodzinna-cele-ustawa-podatki-i-korzysci